Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing

Toelichting top 10 risico's

1. Stijging van de verliesvoorziening grondexploitaties door stijging van de inflatie

Als we verwachten dat een project verlies oplevert, maken we een verliesvoorziening. Dit doen we op basis van de verwachte eindresultaten. Elke keer dat we de cijfers opnieuw bekijken, passen we de voorziening aan. De uitkomst hangt af van verschillende factoren, zoals inflatie. Als de inflatie hoger is dan eerder gedacht, worden de kosten ook hoger. Daardoor moet de verliesvoorziening omhoog. De financiële impact, met een uitgangspunt van 2% stijging van de kosten en -2% opbrengsten, betreft € 6,8 miljoen (bron 2e herziening 2026).  De kans dat het zich voordoet is bepaald op 90%. 

2. Stijging van de verliesvoorziening grondexploitaties door stijging van de rente

Als een grondexploitatie verlies oplevert, maken we een verliesvoorziening. Dit doen we op basis van de verwachte eindresultaten. Bij elke herziening passen we de voorziening aan als de verwachtingen veranderen. Een belangrijke factor is de rente. Voor het financieren van de boekwaarde van grondexploitaties moeten we geld lenen. De rente op deze leningen berekenen we door in de grondexploitatie. Als de rente stijgt, heeft dat een negatief effect op de verliesvoorziening. Vooral het project Scheldekwartier is hier gevoelig voor, omdat de boekwaarde hoog is en de looptijd nog lang.  Als de rente voor nieuwe leningen met 1% stijgt, is de financiële impact € 3,0 miljoen.  De kans dat het zich voordoet is bepaald op 90%. 

3. Aantrekken van leningen tegen een hoger rentepercentage dan vooraf gepland

Elk jaar maken we een schatting van de verwachte rente. Op basis daarvan nemen we de rentelasten op in de begroting. Er is een risico dat we in de toekomst nieuwe leningen moeten afsluiten tegen een hogere rente dan we nu verwachten. Als de rente 1% hoger uitvalt dan geraamd (uitgangspunt), kost dat ongeveer € 1.050.000 extra per jaar in de periode 2027 tot en met 2030.  De kans dat het zich voordoet is bepaald op 50%. Dit risico beoordelen we als een risico met een structureel effect.

4. De algemene uitkering valt lager uit

Gemeenten krijgen geld van het Rijk via het gemeentefonds. Het is altijd onzeker hoeveel geld we precies krijgen. Dit komt bijvoorbeeld door veranderingen in de regels (circulaires) of in de manier waarop het Rijk het geld verdeelt. We hebben berekend wat het betekent als we 1% minder krijgen. De algemene uitkering is € 205,2 miljoen, maar daar gaan nog centrumtaken en extra bijdrage artikel 12 vanaf (€ 63,7 miljoen). De uitkering waar dit risico op geldt is dus € 141,5 miljoen. Een daling van 1% betekent een financiële impact van € 1,42 miljoen.  De kans dat het zich voordoet is bepaald op 30%. Dit risico beoordelen we als een risico met structureel effect.

5. De gemeente kan getroffen worden door een hack of cryptolocker, mogelijk met afpersing

Er is een risico dat de gemeente wordt getroffen door een hack of cryptolocker. Dit kan gebeuren via phishing (bijvoorbeeld een foute e-mail, website of bestand). Criminelen kunnen dan gegevens stelen of versleutelen. Vaak eisen ze losgeld om de gegevens terug te geven of om te voorkomen dat ze openbaar worden gemaakt. Het aantal hacks neemt toe, ook bij gemeenten. Niet alleen gemeenten worden getroffen, maar ook leveranciers van software die wij gebruiken. Als dit gebeurt, heeft dat grote gevolgen voor onze dienstverlening. De kosten voor herstel zijn hoog. Denk aan het inhuren van experts, verlies van gegevens, losgeld en minder inkomsten. De financiële impact (€ 4,0 miljoen) hebben we ingeschat op basis van ervaringen bij andere gemeenten, zoals Hof van Twente en Haarlemmermeer, en hangt af van het soort aanval en onze beveiliging.  De kans dat het zich voordoet is bepaald op 30%.  Als beheersmaatregelen zorgen we voor bewustwording (awareness), brengen we onze kwetsbaarheden in kaart, maken we sinds 2025 gebruik van een Information Security Management System (ISMS) en hebben we een plan van aanpak voor hoe we omgaan met een hack of cryptolocker.

6. Werk en inkomen: Rijksbijdrage uitkeringen is ontoereikend

We ontvangen via de BUIG (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorziening Gemeenten) een bijdrage van het Rijk voor de betaling van bijstandsuitkeringen. De hoogte van deze bijdrage wordt bepaald door de omvang van het landelijke macrobudget, het aandeel van de gemeente Vlissingen in dit budget volgens het landelijke verdeelmodel en het werkelijke aantal inwoners dat een bijstandsuitkering ontvangt. Het BUIG-systeem stimuleert gemeenten om inwoners zo veel mogelijk naar werk te begeleiden. Wanneer het aantal uitkeringsgerechtigden in Vlissingen hoger is dan waar het verdeelmodel rekening mee houdt, kan een tekort op de BUIG ontstaan of verder toenemen. Ook kan een tekort ontstaan wanneer het landelijke macrobudget onvoldoende aansluit bij de werkelijke uitkeringslasten. Om dit risico te beperken, investeert de gemeente ook in 2027 extra in re-integratieactiviteiten. Hiermee ondersteunen wij inwoners bij hun terugkeer naar werk en beperken wij het risico op een tekort binnen de BUIG. Jaarlijks beoordelen wij of in de periode 2028 tot en met 2030 aanvullende investeringen nodig zijn. Er bestaat een aanzienlijke kans dat de rijksbijdrage BUIG onvoldoende is om de uitkeringslasten volledig te dekken. Dit kan het gevolg zijn van een te laag landelijk macrobudget of van een aandeel voor Vlissingen dat op basis van het verdeelmodel onvoldoende aansluit bij het werkelijke aantal inwoners met een bijstandsuitkering. De financiële impact is bepaald op € 750.000.   De kans dat het zich voordoet is bepaald op 50%.. Dit risico beoordelen we als een risico met een structureel effect. 

7. Jeugd: Volume jeugdhulp en bijbehorende kosten nemen niet af

Er blijft een aanzienlijk risico bestaan dat de uitgaven voor jeugdhulp hoger uitvallen dan begroot. Dit komt door een stijgend aantal hulpvragen, hogere tarieven en een toename van complexe problematiek. Daarnaast is de Jeugdwet een open-einderegeling, waardoor wij verplicht zijn de noodzakelijke jeugdhulp te bieden, ongeacht de uiteindelijke kosten. Voor 2026 en 2027 krijgen wij bovendien te maken met hogere tarieven als gevolg van de aanbesteding Jeugdhulp 2026-2027. Bij het opstellen van de begroting 2027 zijn wij afgeweken van de begrotingsraming van Inkoop Jeugdhulp Zeeland (IJZ), omdat deze is gebaseerd op historische gegevens. Op basis van de maatregelen die wij hebben genomen en de aanvullende maatregelen die wij verder implementeren, verwachten wij dat de kostenontwikkeling gunstiger uitvalt. Tegelijkertijd blijven de uitgaven voor jeugdhulp gevoelig voor ontwikkelingen in zorggebruik en tarieven. Hierdoor bestaat het risico dat de kosten toch hoger uitvallen dan begroot. We hebben ervoor gekozen om de door de IJZ voorgestelde verhoging van de begroting van € 3,0 miljoen niet over te nemen. Dit is direct ook de financiële impact.   De kans dat het zich voordoet is bepaald op 30%. 

8. Werk en inkomen: Transitie scenario wet sociale werkvoorziening (WSW)

Sinds de wijziging van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) in 2015 stromen geen nieuwe medewerkers meer in bij de sociale werkvoorziening. Hierdoor neemt het aantal medewerkers geleidelijk af. Op termijn blijven alleen voorzieningen voor beschut werk over. Het Rijk heeft eind 2023 een visie vastgesteld voor de toekomst van sociaal ontwikkelbedrijven. Deze visie richt zich op een sociale infrastructuur met mogelijkheden voor inwoners die toewerken naar regulier werk, tijdelijk ondersteuning nodig hebben of duurzaam zijn aangewezen op een beschutte werkomgeving. In 2025 hebben Orionis Walcheren en de Walcherse gemeenten deze landelijke visie uitgewerkt in een transitieplan voor de periode 2025 tot en met 2035. Voor de uitvoering van dit plan stelt het Rijk financiële middelen beschikbaar. Daarnaast zetten wij het subsidieresultaat van de sociale werkvoorziening in om een deel van de transitiekosten te dekken. Omdat het transitieplan tien jaar omvat, zijn verschillende aannames nodig over toekomstige ontwikkelingen. Hierdoor blijven onzekerheden bestaan. Deze hebben onder andere betrekking op landelijke politieke keuzes, toekomstige rijksbijdragen, economische ontwikkelingen, huisvesting, personeel en de omvang van de benodigde transitiekosten. Een belangrijk risico is dat de beschikbare middelen uiteindelijk onvoldoende blijken om de transitie volledig uit te voeren. Wij volgen de ontwikkelingen daarom nauwlettend en beoordelen periodiek of aanvullende maatregelen of financiële middelen nodig zijn. De financiële impact is bepaald op € 2,1 miljoen.  De kans dat het zich voordoet is bepaald op 30%. 

9. Werk en inkomen: Meerkosten uitkeringen door tegenvallende resultaten project statushouders

Statushouders hebben vaak meer tijd nodig om een duurzame plek op de arbeidsmarkt te vinden. Daarom zetten wij met het project Statushouders extra in op socialisatie en re-integratie van statushouders die onder de Wet inburgering 2013 vallen. Het doel is hun kansen op werk te vergroten en hun afhankelijkheid van een bijstandsuitkering te verminderen. Onze ambitie is om in de periode 2027–2030 de uitgaven aan bijstandsuitkeringen voor deze groep structureel te verlagen met in totaal € 2.825.000 Walchers (€ 185.000 in 2027, € 515.000 in 2028, € 990.000 in 2029 en € 1.135.000 in 2030). Dit is ook de financiële impact.  De kans dat het zich voordoet is bepaald op 30%. Voor de uitvoering van het project is vanuit Wind in de Zeilen een budget van € 800.000 beschikbaar gesteld. Hiervan is € 336.000 bestemd voor de begeleiding van Vlissingse statushouders. Hierdoor ontstaat financiële ruimte om de doelgroep uit te breiden. Om de effectiviteit van het project te vergroten, hebben wij de gemeenten Middelburg en Veere gevraagd deel te nemen met statushouders die onder de Wet inburgering 2013 vallen en een bijstandsuitkering ontvangen. Wanneer deze aanpak leidt tot extra uitstroom naar werk, kan een positief financieel resultaat worden behaald doordat minder bijstandsuitkeringen hoeven te worden verstrekt. Tegelijkertijd bestaat het risico dat de uitstroom naar werk achterblijft bij de verwachtingen. In dat geval vallen de besparingen op de uitkeringslasten lager uit dan geraamd en wordt het beoogde financiële effect slechts gedeeltelijk gerealiseerd. Hierdoor bestaat het risico dat de uitgaven aan bijstandsuitkeringen minder sterk afnemen dan voorzien.

10. Gemeenschappelijke regeling Publiek Vervoer

De gemeenschappelijke regeling (GR) Publiek Vervoer bevindt zich nog in de opstartfase. In de praktijk blijkt dat verschillende processen en systemen nog verder moeten worden ingericht en verbeterd. Daarnaast functioneert het onderdeel Flex nog niet optimaal. Omdat de organisatie nog in ontwikkeling is, bestaat onzekerheid over de toekomstige kosten en opbrengsten. Hierdoor is het mogelijk dat aanvullende begrotingswijzigingen nodig zijn of dat de werkelijke kosten hoger uitvallen dan nu wordt verwacht. Wij schatten daarom in dat er, zolang de opstartfase voortduurt, sprake is van een financieel risico ten aanzien van de begroting van de GR Publiek Vervoer. De financiële impact is bepaald op € 500.000. De kans dat het zich voordoet is bepaald op 50%. 

De gemeente Vlissingen heeft op dit moment een negatieve ratio voor het weerstandsvermogen. Volgens de waarderingstabel betekent dit dat de gemeente een score F krijgt. Dat is een zwaar onvoldoende. Volgens de methode die we gebruiken om risico’s te berekenen, en zoals beschreven in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement, zou de ratio eigenlijk tussen 0,8 en 1,4 moeten liggen. De beschikbare weerstandscapaciteit is -€ 10,6 miljoen. Dat is niet genoeg om de berekende risico’s van € 16,2 miljoen op te vangen. Of we in de toekomst deze risico’s kunnen opvangen, hangt vooral af van hoe de algemene reserve zich ontwikkelt.

1a. Netto schuldquote
De netto schuldquote laat zien hoeveel schulden de gemeente heeft in verhouding tot haar eigen geld. Dit kengetal geeft een beeld van hoeveel druk de rente en aflossingen leggen op de begroting.

1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Soms leent de gemeente geld uit aan anderen. Om te laten zien hoeveel van de schuld hierdoor komt, tonen we de netto schuldquote met en zonder deze uitgeleende bedragen. Zo is duidelijk welk deel van de schuld door het doorlenen komt.

2. Solvabiliteitsratio
De solvabiliteitsratio geeft de mate aan, waarin de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het eigen vermogen van de gemeente bestaat uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten

3. Grondexploitatie
Grondexploitatie geeft aan hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de verwachte opbrengsten. De waarde van de grond moet worden terugverdiend bij verkoop. De accountant controleert elk jaar of de waarde van de grond op de balans nog klopt met de marktwaarde.

4. Structurele exploitatieruimte
Dit kengetal laat zien hoeveel ruimte de gemeente heeft om haar vaste kosten te betalen. Het geeft aan of er genoeg vaste inkomsten zijn, of dat er een stijging van inkomsten of daling van kosten nodig is. We kijken hierbij naar het verschil tussen vaste inkomsten en uitgaven, inclusief het gebruik van reserves. Dit wordt uitgedrukt als percentage van de totale inkomsten.

5. Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit laat zien hoe hoog de woonlasten in de gemeente zijn vergeleken met het landelijk gemiddelde. Het gaat om de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een gemiddelde woning. Deze cijfers worden elk jaar gepubliceerd door het Coelo en staan ook in de meicirculaire. Zo weten gemeenten op tijd welke cijfers ze moeten gebruiken. De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: 

Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage.